Nöbetçi Eczaneler
NASA’nın Neil Gehrels Swift Gözlemevi, 22 yıllık görevin ardından Dünya atmosferine girdi. ABD Uzay Kuvvetleri takibi, yeniden girişin Endonezya’da Kuzey Sumatra açıklarında gerçekleştiğini gösterdi.
NASA’nın evrendeki en güçlü patlamaları izlemek için kullandığı Neil Gehrels Swift Gözlemevi, 22 yıllık görevini Dünya atmosferine girerek tamamladı. ABD Uzay Kuvvetleri takibine göre Swift, 4 Kasım 2026’da saat 07.39 EST’de Endonezya’nın Kuzey Sumatra açıklarında atmosfere girdi.
Yaklaşık 1,5 tonluk uzay teleskobunun büyük bölümünün atmosferde yanması bekleniyordu. NASA, daha önce yaptığı risk değerlendirmesinde enkazın bir kişiye zarar verme olasılığını yaklaşık 1/2.100 olarak açıklamıştı. Uzay aracının ne kadarının atmosferde yandığı hemen bilinmiyordu.
İki yıllık görev 22 yıla uzadı
Swift, 2004’te yörüngeye gönderildiğinde temel görev süresi iki yıl olarak planlanmıştı. Teleskop, bu sürenin çok ötesine geçerek yaklaşık 22 yıl boyunca gama ışını patlamaları, süpernovalar ve yüksek enerjili kozmik olaylar hakkında veri topladı.
Gözlemevinin adı, başlangıçta gökyüzünde hızla hedef değiştirebilme kabiliyetine atıfla ebabil kuşlarından geliyordu. 2018’de, görevin baş araştırmacısı olan ve 2017’de hayatını kaybeden astrofizikçi Neil Gehrels’in adı gözlemevinin resmi adına eklendi.
Swift’in üzerinde gama ışınları, X ışınları, ultraviyole ve optik dalga boylarında gözlem yapabilen üç temel cihaz bulunuyordu. Bu sistem, uzak galaksilerde büyük yıldızların patlaması ya da çarpışmasıyla oluşan gama ışını patlamalarının hızla tespit edilmesini sağladı. Bu patlamalar bazı durumlarda geride nötron yıldızları veya kara delikler bırakabiliyor.
Gözlemevinin önemli işlevlerinden biri, bir gama ışını patlamasını yakaladıktan sonra astronomları saniyeler içinde uyarmasıydı. Böylece Dünya’daki teleskoplar olayı gecikmeden izleyebiliyor, patlamanın ardıl ışığını farklı dalga boylarında kaydedebiliyordu.
Son gözlem 20 Ekim’de yapıldı
Swift’in son bilimsel gözlemi 20 Ekim 2026’da gerçekleştirildi. Bu tarihten sonra yörüngesi yaklaşık 275 kilometreye kadar düştü ve operasyonların sürdürülmesi mümkün olmadı. Teleskop güvenli moda geçti; Penn State University’deki operatörler görevi sonlandıran komutu gönderdi.
Alçak Dünya yörüngesindeki uydular, aktif biçimde irtifa koruyamazsa atmosferik sürüklenme nedeniyle zamanla alçalıyor. Swift’in düşüşünü hızlandıran etkenlerden biri de son yıllarda artan güneş etkinliği oldu. Yüksek enerjili parçacıkların etkisiyle Dünya’nın üst atmosferi genişledi, bu da teleskobun daha fazla sürüklenmesine yol açtı.
NASA, Swift’i kurtarmak için son aşamada bir yörünge yükseltme girişimi planladı. Katalyst Space’e verilen 30 milyon dolarlık görev kapsamında LINK adlı robotik aracın Swift’i yakalayıp daha yüksek bir yörüngeye taşıması hedeflendi. Ancak araç yönelim kontrolü sorunları yaşadı, teleskoba yeterince yaklaşamadı ve yakalama girişimi sonuçsuz kaldı. NASA’nın yakalama denemesini 19 Ağustos’ta bıraktığı, LINK’in ise eylülde atmosfere girdiği aktarıldı.
Enkaz kuşağı ekvatora yakın kaldı
NASA’nın olay öncesi tahminlerinde olası enkaz kuşağı, ekvatorun yaklaşık 20,6 derece kuzeyi ile 20,6 derece güneyi arasında gösterilmişti. Bu hat Güney ve Orta Amerika’nın bazı bölümlerini, Afrika’nın bir kısmını, Güneydoğu Asya’yı, Avustralya’yı ve geniş okyanus alanlarını kapsıyordu.
Yeniden giriş öncesinde farklı kurumların zaman tahminleri arasında belirgin farklar vardı. İlk tahminlerde yeniden giriş zamanı için geniş bir belirsizlik aralığı verilmişti.
NASA sözcüsü Elizabeth Shaw, uzay aracının büyük bölümünün atmosferden geçerken yanmasının beklendiğini söyledi.
Yeniden girişin doğrulanmasının gecikmesinde, olası rota üzerindeki uzak okyanus bölgelerinde uygun izleme sensörlerinin sınırlı olması etkili olmuş olabilir. ABD Uzay Kuvvetleri takibine dayanan son bilgi, yeniden giriş noktasını Endonezya yakınları olarak verdi.
Swift arşivi araştırmacılara kaldı
Swift, görevi boyunca 2.000’den fazla gama ışını patlaması kaydetti ve 1.400’den fazla süpernovayı inceledi.
Görev arşivinde yaklaşık 12 terabayt veri bulunuyor. Bu veriler yaklaşık 7.000 bilimsel yayında kullanıldı. Swift’in 2005’te 0,03 saniye süren kısa bir gama ışını patlamasının ilk ardıl ışığını yakalaması, 2008’de 7,5 milyar ışık yılı uzaklıktaki ve kısa süre çıplak gözle görülebilecek parlaklığa ulaşan bir patlamayı kaydetmesi, 2017’de iki nötron yıldızının birleşmesi sonrası beklenenden parlak ultraviyole ışığı izlemesi görev kayıtları arasında yer alıyor.
Swift’in düşüşü, NASA’nın yaşlanan uzay teleskopları için yörünge koruma seçeneklerini yeniden gündeme getirdi. NASA, 1990’da fırlatılan Hubble Uzay Teleskobu için özel şirketlerden yörünge yükseltme, sistem yenileme veya kontrollü atmosfere giriş seçenekleri hakkında görüş topluyor. Hubble’ın son analizlere göre 2030’ların ortasında atmosfere girebileceği, olası bir müdahalenin ise 2032’ye kadar yapılması gerekebileceği belirtiliyor.