Nöbetçi Eczaneler
NASA’nın Neil Gehrels Swift Gözlemevi, 20 yılı aşkın görevin ardından Dünya atmosferine yeniden girdi. U.S. Space Force takibine göre yeniden giriş, Endonezya’daki Sumatra Adası’nın kuzey kıyıları açıklarında gerçekleşti.
NASA’nın gama ışını patlamalarını izlemek için kullandığı Neil Gehrels Swift Gözlemevi’nin görevi sona erdi. Yaklaşık 1,5 tonluk uzay teleskobunun 4 Kasım 2026’nın erken saatlerinde Dünya atmosferine girmesi bekleniyordu. Teleskobun büyük bölümünün atmosferde yanacağı, en dayanıklı bazı parçalarının ise yeryüzüne ulaşabileceği öngörülmüştü.
Swift’in görevi nasıl sona erdi?
2004 yılında fırlatılan Swift, evrendeki en güçlü patlamalardan kabul edilen gama ışını patlamalarını incelemek için tasarlanmıştı. Gözlemevi, 20 yılı aşkın görev süresinde bu tür yaklaşık 2.000 olaya ilişkin veri topladı.
Teleskop son gözlemini 20 Ekim 2026’da yaptı. Bu tarihten sonra yörüngesi Dünya’dan 275 kilometrenin biraz altına indi ve operasyonların sürdürülmesi mümkün olmadı. Alçak Dünya yörüngesindeki uydularda olduğu gibi Swift de irtifasını koruyacak aktif manevralar yapmadığı için atmosferik sürüklenmeyle yavaş yavaş Dünya’ya yaklaştı.
Yaklaşık iki yıl önce normalden yoğun güneş aktivitesinden gelen yüksek enerjili parçacıklar, Dünya’nın üst atmosferini genişletti. Bu durum Swift’in irtifa kaybını hızlandırdı. NASA, teleskobun yörüngesini başka bir uzay aracıyla yükseltmek için son bir kurtarma girişimi başlattı. Ancak kurtarma aracında yaşanan birden fazla arıza nedeniyle bu girişim Temmuz 2026’da başarısız oldu.
Yeniden giriş Sumatra açıklarında belirlendi
NASA projeksiyonlarına göre Swift’in yeniden girişi ve olası enkaz hattı, ekvatorun yaklaşık 1.500 mil kuzeyi ve güneyi boyunca uzanan geniş bir kuşakta gerçekleşebilirdi. Bu kuşakta Güney ve Orta Amerika’nın büyük bölümü, Afrika’nın bazı kesimleri, Güneydoğu Asya ve Avustralya yer alıyordu.
Olası yeniden giriş profilinin büyük bölümü ise uzak açık okyanus bölgeleri üzerindeydi. Bu bölgelerde uygun takip sensörlerinin sınırlı olması, teleskobun düşüşünün doğrulanmasını geciktirmiş olabilir.
U.S. Space Force takibine göre Swift’in yeniden girişi 07.39 EST’de, Endonezya’daki Sumatra Adası’nın kuzey kıyıları açıklarında gerçekleşti. Astrofizikçi ve uzay faaliyetleri takipçisi Jonathan McDowell da X paylaşımında, Space Force takibinin bu zaman ve konumu gösterdiğini aktardı.
NASA yetkilileri, teleskobun büyük kısmının atmosferde yanmasını bekliyordu. En dayanıklı bazı parçaların yeryüzüne ulaşabileceği, enkazın bir kişiye zarar verme olasılığının ise yaklaşık 1/2.100 olduğu tahmin edilmişti.
Gama ışını patlamalarını saniyeler içinde izliyordu
Swift, adını başlangıçta Apodidae familyasındaki ebabil kuşlarından aldı. Bu ad, teleskobun gökyüzünde tespit ettiği uzak gama ışını patlamalarına hızla yönelme kabiliyetine gönderme yapıyordu.
Gözlemevinin adı 2018’de, görevin baş araştırmacısı astrofizikçi Neil Gehrels’in anısına Neil Gehrels Swift Observatory olarak güncellendi. Gehrels 2017’de hayatını kaybetmişti.
Swift’in üzerinde gama ışınlarını, X ışınlarını, ultraviyole ve optik dalga boylarındaki ışığı algılayabilen üç bilimsel araç bulunuyordu. Bu araçlar, uzak galaksilerde büyük kütleli yıldızların patlaması veya çarpışmasıyla ortaya çıkan gama ışını patlamalarının incelenmesini sağladı. Bu tür olayların ardından bazı durumlarda nötron yıldızları veya kara delikler oluşabiliyor.
Gözlemevinin önemli işlevlerinden biri erken uyarı kapasitesiydi. Swift, bir gama ışını patlaması algıladığında saniyeler içinde gökbilimcilere bildirim gönderebiliyor, böylece yer teleskopları olayı takip gözlemleriyle inceleyebiliyordu.
Swift’in atmosferde sona eren görevi, 2004’ten 2026’ya uzanan yaklaşık 22 yıllık gözlem dönemini kapattı. NASA’nın uzay bilim filosunda, özellikle hızlı gama ışını patlaması takibi açısından Swift’in bıraktığı boşluğun kısa sürede doldurulması beklenmiyor.