Nöbetçi Eczaneler
Şeker-İş Sendikasının hakemli İş ve Hayat Dergisi’nde yayımlanan makalede, işçi emekli aylıklarının asgari ücrete endekslenmesi önerildi. Model, aylığın bağlandığı tarihteki asgari ücrete oranının korunmasına dayanıyor.
Şeker-İş Sendikasının hakemli İş ve Hayat Dergisi’nde yayımlanan makalede, işçi emekli aylıklarının zaman içinde alım gücünü kaybetmesini önlemek için yeni bir hesaplama modeli önerildi. “Fiyat Artışına Bağlı Ekonomik İstikrarsızlığın İşçi Emekli Aylıklarına Etkisi ve İşçi Emekli Aylıklarını Korumaya Yönelik Bir Hesaplama Önerisi” başlıklı makalede, emekli aylığının ilk bağlandığı tarihteki asgari ücrete oranlanması ve sonraki artışların bu oran gözetilerek yapılması istendi.
Emekli aylığı üç döneme göre hesaplanıyor
Mevcut sistemde emekli aylığı 2000 öncesi, 2000-2008 arası ve 2008 sonrası olmak üzere üç ayrı dönemdeki parametrelere göre bağlanıyor. 2000 öncesindeki çalışmalar için gösterge sistemi ve memur maaş katsayısı esas alınıyor.
2000-2008 dönemine ait prime esas kazançlar, tüketici fiyat endeksi ile gayri safi yurtiçi hasıladaki artışın tamamı dikkate alınarak güncelleniyor. 2008 sonrasındaki çalışmaların aylığa yansımasında ise TÜFE artışının tamamı, GSYH artışının yüzde 30’u hesaba katılıyor.
Makalede, prime esas kazançların güncellenmesinde kullanılan bu yapının her dönemde daha düşük sonuç verdiği ve emekli aylıklarını aşağı çektiği belirtildi.
En düşük aylıkta ölçüt değişti
En düşük emekli aylığı da dönemlere göre farklı ölçütlerle belirlendi. 2000 öncesinde en düşük aylık, en düşük göstergenin yüzde 70’ine göre hesaplanıyordu. 2000-2008 döneminde asgari ücretin yüzde 35’i, 2008 sonrasında ise ortalama aylık kazancın yüzde 35’i esas alındı.
Makaleye göre güncelleme sisteminin etkisiyle ortalama aylık kazanç düştü, buna bağlı olarak en düşük emekli aylığı da geriledi. İşçi emekli aylıklarının genel olarak altı ayda bir enflasyon oranında artırılması, bazı yıllarda yapılan ilave artışlara rağmen aylığın zaman içinde erimesini engellemedi.
Bu erime örnek hesaplarla anlatıldı. 8195 prim günü üzerinden bağlanan bir emekli aylığı, 1 Temmuz 2002’de asgari ücretin yüzde 97,93’üne denk gelirken 2012’de yüzde 55,76’ya kadar düştü. Aynı aylığın, ilave artışlara rağmen bu yılın ocak ayında asgari ücretin yüzde 65,44’ü seviyesinde kaldığı kaydedildi.
Öneri asgari ücret oranını koruyor
Makalede önerilen model, 5510 Sayılı Kanun’da temel bir değişiklik yapılmadan hesaplama yönteminin değiştirilmesine dayanıyor. Buna göre prime esas kazançlar, güncelleme katsayısı yerine asgari ücretin güncel değeri üzerinden güncellenecek.
Bu yöntemde emekli aylığı, bağlandığı tarihteki asgari ücrete oranı dikkate alınarak ödenecek. Temmuz döneminde asgari ücrete zam yapılırsa emekli aylığı da bu artış oranında artırılacak. Temmuzda asgari ücret artmazsa aylık, altı aylık TÜFE oranına göre yükseltilecek. Ocak ayında ise emekli aylığı yeni asgari ücrete oranlanarak yeniden belirlenecek.
Modelde, 2000 yılından önce emekli olanların aylıklarının 1999 Aralık ayındaki asgari ücrete oran üzerinden ödenmesi önerildi. 2000 Ocak ayından itibaren emekli olanlar için ise aylığın, bağlandığı dönemdeki asgari ücrete oranlanması istendi.
Örnek aylık 67.874 TL’ye çıkıyor
Makalede, önerinin mevcut sistemle farkını göstermek için örnek hesaplamaya yer verildi. 2000-2024 yıllarına ait prime esas kazançları ortalama 3 asgari ücret olan ve 1 Şubat 2025’te emekli olan bir kişinin aylığı, Temmuz 2026 itibarıyla mevcut sistemde 43.954 TL düzeyinde bulunuyor.
Önerilen modelde aynı kişinin aylığı, brüt asgari ücretle kurulan oran üzerinden hesaplanıyor. Makalede bu aylığın, Ocak 2026’daki 33.030 TL’lik asgari ücret dikkate alındığında 57.637 TL’ye, temmuz ayındaki yüzde 17,76 enflasyon artışıyla da 67.874 TL’ye çıktığı belirtildi.
Çalışmada, emekli aylığının daha ilk bağlanış aşamasında yeterli geçim kaynağı sağlayacak düzeyde olması gerektiği vurgulandı. Aylığın bağlandıktan sonra değişen ekonomik koşullara uyarlanmasının, sosyal güvenlik sisteminin inanılırlığı ve güvenirliği açısından gerekli olduğu ifade edildi.
İş göremezlik geliriyle fark açıldı
Makalede emekli aylığı ile sürekli iş göremezlik geliri arasındaki fark da ele alındı. İş kazası veya meslek hastalığı sonucu çalışma gücünü kaybedenlere, kayıp oranına göre sürekli iş göremezlik geliri bağlanıyor. Bu gelir için de emekli aylığında olduğu gibi alt sınır uygulanıyor.
2000 öncesinde en düşük emekli aylığı ile en düşük iş göremezlik geliri eşitti. 2000 yılından sonra en düşük emekli aylığı uygulamasının değişmesiyle iki ödeme arasında fark oluştu.
Çalışma gücü kayıp oranı yüzde 25 olan kişi için yapılan hesaplamaya göre Aralık 1999’da her iki ödeme de 79,59 TL idi. Bugün en düşük iş göremezlik geliri 46.500 TL, en düşük emekli aylığı ise 24.324 TL düzeyinde bulunuyor. Buna göre iki ödeme arasında yüzde 91 oranında fark oluştu.
Bütçe yükü için ek gelir ihtiyacı
Makalede, emekli aylığının asgari ücrete endekslenmesinin bütçeye ilave yük getireceği de belirtildi. Bu nedenle önerinin kısa vadede hayata geçirilmesinin güç olduğu ifade edildi.
Çalışmada, modelin uygulanabilmesi için ilave bütçe yükünü karşılayacak gelir getirici faaliyetlere ağırlık verilmesi gerektiği kaydedildi.